PARK HISTORYCZNY RYCERZE BOGURODZICY I MUZEUM ETOSU RYCERSKIEGO

PARK HISTORYCZNY RYCERZE BOGURODZICY I MUZEUM ETOSU RYCERSKIEGO

Taczów, kompleks historyczny Rycerze Bogurodzicy

Taczów to wieś o bogatej historii, której początki sięgają średniowiecza. Było to też gniazdo rodowe rodziny Powałów (Ogończyków). Bez wątpienia najsłynniejszym z nich był Mikołaj Powała z Taczowa, jeden z bohaterów bitwy pod Grunwaldem. Uznając, że warto kultywować oraz popularyzować pamięć o przeszłości, wybudowaliśmy kompleks historyczny uświetniający pamięć Mikołaja Powały i wydarzeń z 1410 roku. Dzieło pod nazwą Rycerze Bogurodzicy powstało wg koncepcji Tadeusza Derlatki i Janusza Pulnara. Dotychczas zrealizowano projekt rzeźby plenerowej Spotkanie u Powały przedstawiającej uczestników narady wojennej króla Władysława Jagiełły odbytej w 1409 roku w posiadłości Mikołaja Powały. W spotkaniu uczestniczyli podkanclerz Mikołaj Trąba, starosta radomski Dobrogost Czarny z Odrzywołu, rycerz Mszczuj ze Skrzynna oraz Mikołaj Powała. Zbliżone do naturalnych rozmiarów figury autorstwa rzeźbiarza Edwarda Łagowskiego usytuowano nad stawem w centrum Taczowa na specjalnie zaaranżowanym wzniesieniu. W parku znajduje się także plenerowa diorama, osłaniająca kopie obrazu Bitwa pod Grunwaldem autorstwa Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego. Naturalnych rozmiarów kopia obrazu, skryta jest za mechanicznie odsłaniana dioramą o wymiarach 5,5 m na 10, osadzona jest w specjalnej konstrukcji. Następnym elementem parku jest zaprojektowana przez radomskiego architekta Tadeusza Derlatka Kaplica Bogurodzicy. Znajdujący się w niej obraz Matki Boskiej Taczowskiej namalował Adam Gugała. Za zrealizowanie i sfinansowanie budowy kaplicy odpowiedzialny był specjalnie do tego powołany Społeczny Komitet Budowy Kaplicy Bogurodzicy. Godnym uwagi akcentem historycznym są Świadkowie dziejów, siedem głazów przypominających najważniejsze daty i postaci w historii Polski. Największy z głazów symbolizuje króla Zygmunta Starego.

Bardzo ważnym elementem jest Muzeum Etosu Rycerskiego. Placówka łączy miejsce i osobę rycerza Mikołaja Powały z Taczowa z ukazaniem procesu kształtowania się wzorca idealnego rycerza. Placówka ma swoją siedzibę w wyremontowanej remizie Ochotniczej Straży Pożarnej. Wraz z muzeum będzie można odwiedzić tez Kuźnię Powały zaprojektowana przez Janusza Pulnara.

Budynek OPS w Taczowie został przekształcony i dobudowany na cele projektu Muzeum Etosu Rycerskiego. Na parterze budynku Muzeum Etosu Rycerskiego znajduje się hol wejściowy i szatnia. Pierwsze piętro budynku przeznaczono pod ekspozycję zbiorów poświęconych dziejom Rycerstwa Europejskiego, w tym jedno z pomieszczeń poświęcono szlachcicowi Mikołajowi z Taczowa, znakomitemu rycerzowi, późniejszemu stolnikowi królewskiemu i podkomorzemu sandomierskiemu. Na budynku Muzeum Etosu Rycerskiego pod fryzem oddzielającym poziom parteru od poziomu pierwszego piętra zostaną umieszczone tarcze herbowe wybitnych przedstawicieli polskiego rycerstwa. Dla podkreślenia zamkowego charakteru Muzeum od jego zachodniej strony zaprojektowano dominantę w formie tradycyjnej wieży, która na poziomie pierwszego piętra zostanie skomunikowana z częścią adaptacyjną. Natomiast od strony wschodniej budynku, przy drodze powiatowej zaprojektowano parterowy budynek przeznaczony na Kuźnię Mikołaja Powały z Taczowa, w którym będą prezentowane wyroby sztuki kowalskiej,
oraz odbywać się będą pokazy kowalstwa.

MUZEUM ETOSU RYCERSKIEGO

Zakończył się pierwszy etap budowy Muzeum Etosu Rycerskiego w Taczowie.  Miejsce to związane jest z osobą Mikołaja Powały, rycerza, który brał udział w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku. Placówka znajduje się w odrestaurowanej remizie Ochotniczej Straży Pożarnej. Po wschodniej stronie muzeum umiejscowiona jest Kuźnia Powały, zaprojektowana przez Janusza Pulnara. W kuźni odbywać się będą pokazy kowalstwa oraz prezentacje wyrobów sztuki kowalskiej.

Na parterze budynku Muzeum Etosu Rycerskiego znajduje się hol wejściowy i szatnia. Pierwsze piętro przeznaczone zostało na ekspozycję zbiorów związanych z dziejami rycerstwa. Jedno z pomieszczeń poświęcono Mikołajowi Powale z Taczewa. Na budynku Muzeum Etosu Rycerskiego, pod fryzem oddzielającym poziom parteru od poziomu pierwszego piętra, umieszczone są tarcze herbowe wybitnych przedstawicieli polskiego rycerstwa. Muzeum Etosu Rycerskiego zostanie poddane dalszej rozbudowie. Po stronie zachodniej dobudowana zostanie wieża, która na poziomie pierwszego piętra zostanie połączona z częścią adaptacyjną.

W przestrzeni Muzeum Etosu Rycerskiego i Parku Historycznego znajdują się również: zespół rzeźb plenerowych „Spotkanie u Powały”,  Gródek Powały , Kaplica Bogurodzicy wraz Świadkami Dziejów, diorama obrazu „Bitwa pod Grunwaldem”, głaz z płaskorzeźbą  „HOŁD PRUSKI” oraz Aleja Bajkowa i Plac Zabaw.

SPOTKANIE U POWAŁY

Od lewej: Dobrogost Czarny (starosta radomski), rycerz Mszczuj ze Skrzynna (w czasie bitwy pod Grunwaldem zdobył pektorał Mistrza Ulricha von Jungingena), biskup Mikołaj Trąba (pierwszy Prymas Polski), król Władysław Jagiełło i Mikołaj Powała z Taczewa. Spotkanie odbyło się w 1409 roku w sprawie budowy mostu na Wiśle w okolicach Czerwińska (most łyżwowy, składający się z drewnianych części, które potem były spławiane rzeką i holowane do Czerwińska). Narada wojenna odbyła się w posiadłości Powały. Dzieło powstało według koncepcji Tadeusza Derlatki i Janusza Pulnara. Rzeźba została utrwalona w spiżu przez artystę Edwarda Łagowskiego.

GRÓDEK POWAŁY W TACZOWIE

Miejscowa legenda głosi, że kopiec został usypany przez jeńców wziętych do niewoli pod Grunwaldem. Kopiec znajduje się nieopodal dwóch stawów, gdzie odnaleźć można ślady grodu stożkowego. Gródek w Taczowie reprezentuje najpóźniejszy typ fortyfikacji, który przypada wyłącznie na czasy średniowiecza. Gródek taczowski powstał prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku i zamieszkany był do końca XV wieku. Średnica płaszczyzny ściętego stożka na górze miała około 10 metrów, co umożliwiało wybudowanie wieży obronno-mieszkalnej o wymiarach około 6m na 6m. Taka fortyfikacja pełniła przede wszystkim funkcję obronną przed napadami. W XV wieku wieża została prawdopodobnie przekształcona w dwór obronny. W Taczowie podczas wykopalisk archeologicznych nie udało się odnaleźć pozostałości zabudowy mieszkalnej. Odnaleziono jednak skupisko ceramiki na terenie przylegającym do kopca. Świadczy to o tym, że obok wieży znajdowało się zaplecze gospodarczo-mieszkalne. Gniazdo rycerskie Powały zbudowane w Taczowie było gródkiem stożkowatym, co uznano w okresie międzywojennym za siedlisko rycerskie.

 

MIKOŁAJ POWAŁA

Pierwsze historyczne informacje o rodzie Powałów i ich majątku w Taczowie pochodzą z XIV wieku. Powałowie byli związani z rodem Ogończyków. Mikołaj Powała urodził się około 1380 roku. Uczestniczył w 1410 roku w bitwie pod Grunwaldem. Walczył też w bitwie pod Koronowem. W 1415 Powała podzielił się swoim majątkiem z braćmi, sam zaś zachował Taczów, Wolę Taczowską i Klwatkę Szlachecką. W 1426 roku został stolnikiem sandomierskim. Był również dyplomatą, co pozwala sądzić, że był dobrze wykształcony. Musiał znać łacinę, prawo i dobrze orientował się w polityce polskiej i zagranicznej. W 1436 roku król Władysław III wysłał go z misją dyplomatyczną do Czech, trzy lata później został podkomorzym sandomierskim. W 1444 Powała został prawdopodobnie dowódcą armii księcia mazowieckiego. Ostatnia wzmianka o Powale pochodzi z 1453 roku, kiedy to wziął udział w sejmie Piotrkowski. Powała zmarł prawdopodobnie niedługo potem.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ŚWIADKOWIE DZIEJÓW I KAPLICA BOGURODZICY

Głazy narzutowe „Świadkowie Dziejów”, na których wyryte są daty i treści ważnych wydarzeń historycznych, począwszy od sprowadzenia Krzyżaków do Polski przez Konrada Mazowieckiego (1226), aż po Hołd Pruski (1525). Na kamieniach znajdują się nazwiska i życiorysy takich postaci historycznych jak: Konrad Mazowiecki, Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Św. Jadwiga, Władysław Jagiełło oraz Kazimierz Jagiellończyk. Na kamieniach wyryte są daty wydarzeń z przeszłości związanych z problemem Krzyżackim. Głazy narzutowe zostały zebrane z pól Taczowa.

Kaplica została zaprojektowana przez radomskiego architekta Tadeusza Derlatkę. Znajduje się w niej obraz przedstawiający Matkę Boską Taczowską, namalowany przez Adama Gugałę. Kapliczka została poświęcona w 2010 roku w 600. Rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Za zrealizowanie i sfinansowanie budowy kaplicy odpowiedzialny był specjalnie do tego powołany Społeczny Komitet Budowy Kaplicy Bogurodzicy.

 

DIORAMA OBRAZU „BITWA POD GRUNWALDEM”

Dzieło przedstawia tytułową bitwę pod Grunwaldem. Obraz został namalowany w 1910 roku przez Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Wymiary obrazu to 5x10m2. „Bitwa pod Grunwaldem” Popiela i Rozwadowskiego oparta jest na obrazie Jana Matejki pod tym samym tytułem. Na obrazie ukazana jest końcowa faza walki. Obraz należy oglądać od lewej ku prawej stronie. Po lewej znajduje się król Jagiełło konno, ze świtą. Na pierwszym planie ukazany jest polski żołnierz, który pilnuje jeńców krzyżackich. Na dalszych planach trwa walka. Na środku ukazany jest upadek i odzyskanie głównej chorągwi Królestwa. Po prawej stronie pokazany jest pogrom Krzyżaków i śmierć Wielkiego Mistrza (Ulricha von Jungingena). Wielki Mistrz próbuje się bronić przed atakiem (prawdopodobnie) Zawiszy Czarnego oraz dwoma innymi piechurami.

 

GŁAZ Z PŁASKORZEŹBĄ „HOŁD PRUSKI”

Największy z siedmiu Świadków Dziejów kamień narzutowy, upamiętniający Zygmunta I Starego oraz jego dokonania. Na głazie znajduje się również płaskorzeźba przedstawiająca Hołd Pruski z 1525 roku.

 

ALEJA BAJKOWA I PLAC ZABAW

Uliczka prowadząca do placu zabaw. Na jej trasie znajdują się pomniki postaci z bajek i baśni: Szewczyk Dratewka, Janko Muzykant oraz Pan Twardowski.